Saturday, July 18, 2026

Sejarah Penternakan Lobster Air Tawar Di Kolam Simen

1. Pengenalan Industri Ternakan Lobster Air Tawar

Lobster air tawar atau crayfish merupakan salah satu komoditi akuakultur yang semakin mendapat perhatian kerana mempunyai nilai pasaran yang tinggi, kadar pembiakan yang baik dan boleh diternak dalam kawasan yang terhad. Berbeza dengan lobster laut, lobster air tawar hidup dalam air tawar dan lebih mudah dipelihara kerana tidak memerlukan air masin.

Antara spesies lobster air tawar yang popular dalam penternakan ialah:

Redclaw Crayfish (Cherax quadricarinatus)
- Spesies paling popular untuk ternakan komersial.
- Cepat membesar.
- Tahan terhadap perubahan persekitaran.
- Sesuai untuk iklim tropika seperti Malaysia.
Marron Crayfish (Cherax cainii / Cherax tenuimanus)
- Berasal dari Australia Barat.
- Mempunyai saiz besar tetapi pertumbuhan lebih perlahan.
Yabby (Cherax destructor)
- Mudah dipelihara.
- Sesuai untuk kolam kecil dan sistem ladang keluarga.
Blue Crayfish (Procambarus alleni)
- Popular sebagai lobster hiasan.
- Mempunyai warna biru menarik.

Penternakan dalam kolam simen menjadi pilihan ramai penternak kerana lebih mudah dikawal, lebih bersih dan memudahkan pengurusan makanan, pembiakan serta penuaian hasil.

2. Kelebihan Sistem Kolam Simen Untuk Ternakan Lobster Air Tawar

Kolam simen mempunyai beberapa kelebihan berbanding kolam tanah atau tangki plastik.

2.1 Kawalan Kualiti Air Lebih Mudah

Kolam simen membolehkan penternak mengawal:

pH air
suhu air
kandungan oksigen
tahap ammonia
kebersihan kolam

Air yang bersih membantu mengurangkan penyakit dan kematian lobster.

2.2 Mengurangkan Risiko Pemangsa

Kolam tanah sering menghadapi masalah seperti:

ikan liar
katak
ular
burung
serangga pemangsa

Kolam simen lebih mudah dilindungi.

2.3 Mudah Mengutip Hasil

Permukaan simen memudahkan:

menangkap lobster dewasa
memeriksa pertumbuhan
mengasingkan induk
membersihkan kolam

2.4 Sesuai Untuk Kawasan Terhad

Penternakan boleh dilakukan di:

halaman rumah
kawasan belakang kedai
ladang kecil
kawasan bandar

3. Rekabentuk Kolam Simen Untuk Lobster Air Tawar

3.1 Saiz Kolam

Saiz bergantung kepada jumlah ternakan.

Skala kecil:

Kolam 2 meter x 3 meter

Sesuai untuk:

100–300 ekor lobster

Skala sederhana:

Kolam 3 meter x 5 meter

Sesuai untuk:

500–1,000 ekor lobster

Skala komersial:

Kolam 5 meter x 10 meter atau lebih

Sesuai untuk:

beberapa ribu ekor lobster

3.2 Kedalaman Kolam

Kedalaman yang sesuai:

Minimum: 60 cm
Ideal: 80 cm – 120 cm

Lobster tidak memerlukan kolam terlalu dalam kerana ia lebih banyak bergerak di dasar kolam.

3.3 Struktur Kolam

Kolam simen yang baik perlu mempunyai:

1. Sistem saliran

Penting untuk:

menukar air
membuang sisa makanan
mengawal kualiti air

Sediakan:

paip keluar air
injap kawalan
kawasan pengumpulan sisa

2. Sistem kemasukan air

Gunakan:

paip PVC
sistem titisan
aliran air perlahan

Elakkan aliran air terlalu kuat kerana boleh menyebabkan lobster stres.

3. Penutup kolam

Lobster air tawar terkenal sebagai haiwan yang suka memanjat.

Gunakan:

jaring
penutup plastik
pagar kecil

Ini mengelakkan lobster keluar dari kolam.

4. Penyediaan Kolam Simen Sebelum Memasukkan Lobster

Kolam baru tidak boleh terus digunakan kerana simen mengandungi bahan alkali yang boleh membahayakan lobster.

Langkah penyediaan:

Langkah 1: Membersihkan kolam

Basuh kolam dengan air bersih.

Langkah 2: Rendam kolam

Isi air dan biarkan selama:

7 hingga 14 hari

Tukar air beberapa kali untuk menghilangkan kesan simen.

Langkah 3: Ujian pH

pH sesuai:

6.8 – 8.0

pH terbaik:

7.0 – 7.8

Langkah 4: Masukkan tempat persembunyian

Lobster memerlukan tempat berlindung terutama ketika proses salin kulit.

Bahan yang boleh digunakan:

paip PVC
batu sungai
jubin pecah
tempurung kelapa
struktur plastik

Setiap lobster perlu mempunyai tempat berlindung sendiri untuk mengurangkan kanibalisme.

5. Sistem Air Dalam Kolam Simen

5.1 Sistem Air Statik

Sistem paling mudah.

Ciri:

air tidak mengalir
tukar air secara berkala

Kelebihan:

kos rendah

Kekurangan:

perlu kawalan ammonia yang lebih kerap

5.2 Sistem Aliran Air Berterusan

Air masuk dan keluar secara perlahan.

Kelebihan:

oksigen lebih tinggi
air lebih stabil
pertumbuhan lebih cepat

Kekurangan:

memerlukan sumber air berterusan

5.3 Sistem Bioflok

Bioflok menggunakan bakteria baik untuk menguraikan sisa.

Kelebihan:

penggunaan air rendah
kepadatan ternakan tinggi
kos makanan boleh dikurangkan

Namun ia memerlukan kawalan:

karbon
oksigen
bakteria

5.4 Sistem RAS (Recirculating Aquaculture System)

Sistem moden menggunakan:

pam air
penapis mekanikal
penapis biologi
aerator

Kelebihan:

pengeluaran tinggi
penggunaan ruang minimum

Kekurangan:

kos permulaan tinggi

6. Pemilihan Benih Lobster Air Tawar

Benih berkualiti sangat penting.

Ciri benih yang baik:

aktif bergerak
badan lengkap
tiada kecacatan
kaki dan sesungut lengkap
saiz seragam

Saiz sesuai:

3–5 cm untuk pembesaran
5–7 cm lebih mudah hidup

7. Kepadatan Ternakan Dalam Kolam Simen

Kepadatan bergantung kepada sistem.

Sistem biasa:

10–20 ekor/m²

Sistem pengurusan baik:

30–50 ekor/m²

Sistem intensif:

50–100 ekor/m²

Namun kepadatan terlalu tinggi menyebabkan:

pertumbuhan lambat
perebutan makanan
kanibalisme
penyakit

8. Sistem Pemakanan Lobster Air Tawar

Lobster ialah haiwan omnivor.

Jenis makanan:

1. Pelet komersial

Mengandungi:

protein
mineral
vitamin

Protein sesuai:

28%–35%

2. Makanan semula jadi

Contoh:

daun ubi kayu
daun ketapang
sayuran
kangkung
bayam
jagung muda

3. Sumber protein

Contoh:

cacing
siput
ikan kecil
sisa udang

9. Jadual Pemberian Makanan

Biasanya diberi:

2 kali sehari

Waktu sesuai:

pagi
petang atau malam

Jumlah makanan:

3%–5% daripada berat keseluruhan lobster.

Jangan beri makanan berlebihan kerana menyebabkan:

air berbau
ammonia meningkat
penyakit

10. Pengurusan Kualiti Air

Parameter penting:

Parameter	Nilai Sesuai
Suhu	24–30°C
pH	6.8–8.0
Oksigen terlarut	>5 mg/L
Ammonia	<0.5 ppm
Nitrit	Rendah

11. Proses Salin Kulit (Molting)

Lobster membesar melalui proses salin kulit.

Semasa molting:

badan menjadi lembut
mudah diserang lobster lain
memerlukan tempat berlindung

Cara mengurangkan kematian:

sediakan banyak tempat persembunyian
pastikan kalsium cukup
jangan ganggu lobster ketika molting

12. Pembiakan Lobster Air Tawar Dalam Kolam Simen

Nisbah induk:

1 jantan : 3–5 betina

Ciri induk matang:

Jantan:

saiz lebih besar
kaki hadapan lebih kuat

Betina:

abdomen lebih lebar
membawa telur di bawah ekor

Proses pembiakan:

Jantan mengawan dengan betina.
Betina membawa telur.
Telur melekat di bawah ekor.
Anak lobster keluar selepas beberapa minggu.
Anak dipisahkan untuk pembesaran.

13. Pengasingan Saiz (Grading)

Amalan penting dalam ternakan komersial.

Lobster perlu diasingkan mengikut saiz:

kecil
sederhana
besar

Tujuan:

mengurangkan kanibalisme
memastikan makanan mencukupi
meningkatkan kadar hidup

14. Penyakit Dan Masalah Biasa

1. Kematian selepas salin kulit

Punca:

kekurangan mineral
stres
serangan lobster lain

2. Air berbau

Punca:

makanan berlebihan
sisa organik tinggi

Penyelesaian:

kurangkan makanan
tukar air
tambah bakteria baik

3. Pertumbuhan perlahan

Punca:

makanan rendah protein
kepadatan terlalu tinggi
air tidak sesuai

15. Tempoh Tuaian

Tempoh pembesaran bergantung kepada spesies.

Redclaw:

6–10 bulan

Saiz pasaran:

80–150 gram seekor

Marron:

12–18 bulan

Yabby:

6–12 bulan

16. Kaedah Penuaian Lobster

Kaedah:

menggunakan jaring
perangkap makanan
mengeringkan sebahagian kolam

Lobster perlu dikendalikan dengan berhati-hati supaya tidak rosak.

17. Anggaran Pendapatan Ternakan Kolam Simen

Contoh kolam:

5 meter x 10 meter

Jumlah ternakan:

3,000 ekor

Kadar hidup:

70%

Hasil:

2,100 ekor

Purata berat:

100 gram

Jumlah hasil:

210 kg lobster

Jika harga pasaran:

RM80–RM150/kg

Pendapatan kasar:

RM16,800 – RM31,500 satu pusingan

Kos perlu ditolak:

benih
makanan
elektrik
penyelenggaraan
tenaga kerja

18. Kelebihan Penternakan Lobster Air Tawar Dalam Kolam Simen

✅ Tidak memerlukan kawasan besar

✅ Sesuai untuk kawasan rumah

✅ Nilai jualan tinggi

✅ Mudah dikawal

✅ Boleh dilakukan sepanjang tahun

✅ Risiko pemangsa rendah

✅ Sesuai untuk sistem moden intensif

19. Kekurangan Sistem Kolam Simen

❌ Kos binaan awal tinggi

❌ Memerlukan kawalan air yang baik

❌ Risiko kanibalisme

❌ Perlu kemahiran pengurusan

❌ Kos elektrik meningkat jika menggunakan pam dan aerator

20. Kesimpulan

Penternakan lobster air tawar menggunakan kolam simen merupakan salah satu kaedah moden yang sesuai untuk pengusaha kecil hingga komersial. Dengan reka bentuk kolam yang betul, pengurusan air yang stabil, makanan berkualiti serta kawalan kepadatan ternakan, lobster air tawar boleh menjadi industri akuakultur bernilai tinggi.

Spesies seperti Redclaw Crayfish paling sesuai untuk iklim Malaysia kerana tahan lasak, cepat membesar dan mempunyai permintaan pasaran yang baik. Sistem kolam simen pula memberikan kelebihan dari segi kawalan, kebersihan dan produktiviti, menjadikannya pilihan menarik bagi penternak yang ingin menghasilkan lobster air tawar secara konsisten dan profesional.

SISTEM DAN CARA-CARA PENTERNAKAN LOBSTER AIR TAWAR DI KOLAM TANAH

1. Pengenalan Penternakan Lobster Air Tawar Dalam Kolam Tanah

Penternakan lobster air tawar menggunakan kolam tanah merupakan salah satu kaedah tradisional dan semi-komersial yang banyak digunakan di negara pengeluar utama seperti Australia, Amerika Syarikat, China dan beberapa negara Asia Tenggara.

Berbanding sistem kolam simen dan kolam kanvas, kolam tanah lebih menyerupai habitat semula jadi lobster kerana menyediakan persekitaran yang mempunyai:

tanah dasar
tumbuhan air
mikroorganisma semula jadi
tempat perlindungan semula jadi

Keadaan ini membantu lobster menjadi lebih aktif dan mengurangkan tekanan.

Walau bagaimanapun, penternakan dalam kolam tanah memerlukan pengurusan lebih teliti kerana kawalan air, pemangsa dan penuaian lebih mencabar.

Spesies lobster air tawar yang sesuai diternak dalam kolam tanah ialah:

1. Redclaw Crayfish (Cherax quadricarinatus)

Merupakan spesies paling popular untuk kolam tanah.

Kelebihan:

tahan perubahan cuaca
cepat membesar
sesuai iklim tropika
kadar pembiakan tinggi
mudah dipasarkan

2. Yabby (Cherax destructor)

Berasal dari Australia.

Kelebihan:

tahan keadaan air kurang ideal
mampu hidup dalam kawasan kering bermusim
sesuai untuk sistem kolam tanah luas

3. Marron Crayfish (Cherax cainii)

Kelebihan:

saiz sangat besar
harga tinggi

Kekurangan:

pertumbuhan perlahan
memerlukan air lebih bersih

2. Kelebihan Sistem Kolam Tanah Untuk Lobster Air Tawar

2.1 Kos Pembinaan Lebih Rendah

Kolam tanah hanya memerlukan:

kerja penggalian
pembentukan tebing
sistem saliran

Tidak memerlukan:

simen
rangka besi
kanvas PVC

Ini menjadikannya sesuai untuk penternakan berskala besar.

2.2 Menyediakan Habitat Semula Jadi

Tanah dasar kolam membolehkan pertumbuhan:

plankton
bakteria baik
tumbuhan air

Ia membantu menyediakan sumber makanan tambahan kepada lobster.

2.3 Lebih Stabil Dari Segi Suhu

Tanah mempunyai kemampuan menyimpan haba.

Kelebihan:

suhu air lebih stabil
kurang tekanan kepada lobster
sesuai untuk pembiakan

2.4 Sesuai Untuk Skala Komersial

Kolam tanah boleh dibina dalam saiz besar seperti:

500 meter persegi
1 ekar
beberapa hektar

Sesuai untuk pengeluaran ribuan kilogram lobster.

3. Kekurangan Penternakan Dalam Kolam Tanah

Walaupun mempunyai banyak kelebihan, kolam tanah juga mempunyai cabaran.

3.1 Sukar Mengawal Kualiti Air

Masalah:

ammonia
lumpur
perubahan pH
air keruh

lebih sukar dikawal berbanding kolam simen.

3.2 Risiko Pemangsa Lebih Tinggi

Pemangsa termasuk:

ikan liar
ular
burung
katak
biawak

3.3 Sukar Menangkap Lobster

Lobster boleh:

bersembunyi dalam lumpur
membuat lubang
bergerak di kawasan dasar

Oleh itu kaedah tuaian perlu dirancang.

4. Pemilihan Lokasi Kolam Tanah

Lokasi adalah faktor utama kejayaan.

Kawasan sesuai mempunyai:

4.1 Sumber Air Bersih

Sumber air boleh daripada:

telaga
sungai bersih
kolam tadahan
air hujan terkawal

Elakkan kawasan berhampiran:

kilang
kawasan racun pertanian
longkang tercemar

4.2 Jenis Tanah

Tanah terbaik:

Tanah liat

Kelebihan:

mampu menahan air
kurang kebocoran

Tanah kurang sesuai:

pasir
tanah berbatu
tanah terlalu berpori

4.3 Kawasan Tidak Mudah Banjir

Kolam perlu mempunyai:

benteng tinggi
saliran keluar
sistem kawalan limpahan

5. Rekabentuk Kolam Tanah Lobster Air Tawar

5.1 Saiz Kolam

Skala kecil:

100–500 meter persegi

Sesuai untuk:

penternak baru
percubaan

Skala sederhana:

500–5,000 meter persegi

Sesuai untuk:

pengeluaran komersial kecil

Skala besar:

Lebih 1 hektar

Sesuai untuk:

industri lobster

5.2 Kedalaman Kolam

Kedalaman sesuai:

Minimum: 80 cm
Ideal: 1–1.5 meter

Bahagian cetek:

30–50 cm

Bahagian dalam:

1–1.5 meter

Ini membantu lobster mencari kawasan sesuai mengikut suhu.

5.3 Bentuk Kolam

Bentuk terbaik:

segi empat
memanjang

Kelebihan:

mudah pengurusan
mudah menuai
mudah memasang sistem air

5.4 Benteng Kolam

Benteng perlu kukuh.

Ciri:

tinggi 50–100 cm daripada paras air
tidak mudah runtuh
tidak mudah ditembusi lobster

Lobster boleh menggali lubang, jadi benteng perlu dipadatkan.

6. Penyediaan Kolam Tanah Sebelum Ternakan

Langkah 1: Mengeringkan Kolam

Kolam perlu dikeringkan:

7–14 hari

Tujuan:

membunuh organisma berbahaya
mengurangkan penyakit
mengeringkan lumpur berlebihan

Langkah 2: Membalikkan Tanah Dasar

Tanah digemburkan untuk:

membuang gas beracun
meningkatkan oksigen tanah

Langkah 3: Pengapuran

Gunakan kapur pertanian.

Tujuan:

menaikkan pH tanah
membunuh patogen
meningkatkan mineral

Jumlah bergantung kepada keadaan tanah.

Langkah 4: Pembajaan Awal

Boleh menggunakan:

baja organik
kompos

Tujuan:

menghasilkan plankton
menyediakan makanan semula jadi

7. Sistem Air Dalam Kolam Tanah

A. Sistem Kolam Tradisional

Ciri:

air masuk secara berkala
pertukaran air manual

Kelebihan:

kos rendah

Kekurangan:

kawalan kurang tepat

B. Sistem Aliran Air Berterusan

Air sentiasa masuk dan keluar.

Kelebihan:

oksigen tinggi
kualiti air lebih stabil

Sesuai untuk:

kepadatan tinggi

C. Sistem Semi Intensif

Gabungan:

makanan tambahan
kawalan air
aerator

Ini adalah sistem yang paling biasa digunakan.

D. Sistem Intensif Kolam Tanah

Menggunakan:

aerator
pam air
sistem bioflok tambahan

Tujuan:

meningkatkan jumlah pengeluaran

8. Penyediaan Tempat Perlindungan Lobster

Lobster memerlukan tempat bersembunyi terutama semasa salin kulit.

Bahan yang boleh digunakan:

paip PVC
ranting kayu
batu
akar pokok
struktur plastik

Tujuan:

mengurangkan pergaduhan
mengurangkan kanibalisme

9. Pemilihan Benih Lobster Air Tawar

Benih berkualiti mempunyai ciri:

✔ aktif

✔ bergerak pantas

✔ kaki lengkap

✔ tidak cedera

✔ saiz seragam

Saiz sesuai:

3–7 cm

10. Kepadatan Ternakan Dalam Kolam Tanah

Kepadatan bergantung kepada sistem.

Sistem tradisional:

5–10 ekor/m²

Sistem semi intensif:

10–30 ekor/m²

Sistem intensif:

30–50 ekor/m²

Kepadatan terlalu tinggi menyebabkan:

pertumbuhan lambat
persaingan makanan
kematian meningkat

11. Sistem Pemakanan Lobster Dalam Kolam Tanah

Lobster air tawar ialah haiwan omnivor.

Makanan semula jadi:

plankton
tumbuhan air
organisma kecil
cacing tanah

Makanan tambahan:

Pelet komersial

Protein:

28–35%

Sayuran:

kangkung
daun ubi
sawi
bayam

Protein tambahan:

siput
cacing
ikan kecil

12. Jadual Pemberian Makanan

Pemberian makanan:

2 kali sehari

Waktu terbaik:

pagi
lewat petang

Jumlah:

3–5% berat badan lobster.

Pantau:

sisa makanan
bau air
keadaan lobster

13. Pengurusan Kualiti Air Kolam Tanah

Parameter penting:

Parameter	Nilai Sesuai
Suhu	24–30°C
pH	6.8–8.0
Oksigen	>5 mg/L
Ammonia	<0.5 ppm
Nitrit	Rendah

14. Pengurusan Molting

Semasa molting:

lobster kehilangan kulit keras
badan menjadi lembut
mudah dimakan

Langkah kawalan:

tambah tempat perlindungan
pastikan mineral mencukupi
kurangkan gangguan

15. Pembiakan Lobster Dalam Kolam Tanah

Kolam tanah sesuai untuk pembiakan semula jadi.

Nisbah:

1 jantan : 3–5 betina

Proses:

Jantan mengawan dengan betina.
Betina membawa telur di bawah ekor.
Anak keluar selepas beberapa minggu.
Anak dipindahkan atau dibiarkan membesar bergantung kepada sistem.

16. Pengurusan Anak Lobster

Anak lobster memerlukan:

makanan halus
perlindungan tambahan
kepadatan rendah

Kadar hidup boleh meningkat dengan:

pengasingan saiz
kawalan pemangsa
makanan berkualiti

17. Kawalan Penyakit Dan Masalah

Air keruh

Punca:

tanah terlalu banyak terhakis
lebihan makanan

Penyelesaian:

kurangkan makanan
tambah tumbuhan air
tukar sebahagian air

Kematian selepas molting

Punca:

kekurangan mineral
kanibalisme

Penyelesaian:

tambah kalsium
tambah tempat berlindung

Lobster tidak membesar

Punca:

makanan tidak cukup
kepadatan tinggi
air tidak sesuai

18. Kaedah Penuaian Lobster Dalam Kolam Tanah

1. Perangkap Makanan

Kaedah paling mudah.

Letakkan:

umpan ikan
makanan lobster

Kemudian gunakan perangkap.

2. Jaring

Gunakan:

jaring tangan
jaring tarik

3. Pengeringan Kolam

Untuk tuaian besar:

kurangkan air
kumpulkan lobster di kawasan rendah

19. Tempoh Pembesaran

Bergantung kepada spesies.

Redclaw:

6–10 bulan

Saiz pasaran:

80–150 gram

Yabby:

6–12 bulan

Marron:

12–18 bulan

20. Anggaran Pengeluaran Kolam Tanah

Contoh:

Kolam:

1,000 meter persegi

Kepadatan:

20 ekor/m²

Jumlah benih:

20,000 ekor

Kadar hidup:

70%

Hasil:

14,000 ekor

Berat purata:

100 gram

Jumlah:

1,400 kg lobster

Jika harga:

RM80–RM150/kg

Pendapatan kasar:

RM112,000–RM210,000 setiap pusingan

(Bergantung kepada kos makanan, benih, tenaga kerja dan pasaran.)

21. Kelebihan Penternakan Lobster Kolam Tanah

✅ Kos pembinaan rendah untuk kawasan besar

✅ Sesuai untuk pengeluaran komersial

✅ Habitat lebih semula jadi

✅ Suhu air lebih stabil

✅ Sesuai untuk pembiakan

✅ Boleh digabungkan dengan pertanian lain

22. Kekurangan Penternakan Lobster Kolam Tanah

❌ Kawalan air lebih sukar

❌ Risiko pemangsa tinggi

❌ Sukar melihat keadaan lobster

❌ Sukar menuai sepenuhnya

❌ Memerlukan kawasan luas

23. Kesimpulan

Penternakan lobster air tawar dalam kolam tanah merupakan sistem yang sesuai untuk pengusaha yang mempunyai kawasan luas dan ingin menghasilkan lobster secara komersial. Sistem ini lebih menjimatkan berbanding kolam simen kerana menggunakan persekitaran semula jadi, tetapi memerlukan kemahiran dalam pengurusan air, kawalan pemangsa dan penyelenggaraan kolam.

Bagi Malaysia yang mempunyai iklim tropika, Redclaw Crayfish (Cherax quadricarinatus) adalah pilihan paling sesuai kerana tahan lasak, cepat membesar dan mampu menyesuaikan diri dengan keadaan kolam tanah. Dengan pengurusan yang baik, kolam tanah boleh menjadi sistem penternakan lobster air tawar yang menguntungkan dan berpotensi dikembangkan sebagai industri akuakultur bernilai tinggi.