1. Pengenalan Penternakan Lobster Air Tawar Dalam Kolam Tanah
Penternakan lobster air tawar menggunakan kolam tanah merupakan salah satu kaedah tradisional dan semi-komersial yang banyak digunakan di negara pengeluar utama seperti Australia, Amerika Syarikat, China dan beberapa negara Asia Tenggara.
Berbanding sistem kolam simen dan kolam kanvas, kolam tanah lebih menyerupai habitat semula jadi lobster kerana menyediakan persekitaran yang mempunyai:
- tanah dasar
- tumbuhan air
- mikroorganisma semula jadi
- tempat perlindungan semula jadi
Keadaan ini membantu lobster menjadi lebih aktif dan mengurangkan tekanan.
Walau bagaimanapun, penternakan dalam kolam tanah memerlukan pengurusan lebih teliti kerana kawalan air, pemangsa dan penuaian lebih mencabar.
Spesies lobster air tawar yang sesuai diternak dalam kolam tanah ialah:
1. Redclaw Crayfish (Cherax quadricarinatus)
Merupakan spesies paling popular untuk kolam tanah.
Kelebihan:
- tahan perubahan cuaca
- cepat membesar
- sesuai iklim tropika
- kadar pembiakan tinggi
- mudah dipasarkan
2. Yabby (Cherax destructor)
Berasal dari Australia.
Kelebihan:
- tahan keadaan air kurang ideal
- mampu hidup dalam kawasan kering bermusim
- sesuai untuk sistem kolam tanah luas
3. Marron Crayfish (Cherax cainii)
Kelebihan:
- saiz sangat besar
- harga tinggi
Kekurangan:
- pertumbuhan perlahan
- memerlukan air lebih bersih
2. Kelebihan Sistem Kolam Tanah Untuk Lobster Air Tawar
2.1 Kos Pembinaan Lebih Rendah
Kolam tanah hanya memerlukan:
- kerja penggalian
- pembentukan tebing
- sistem saliran
Tidak memerlukan:
- simen
- rangka besi
- kanvas PVC
Ini menjadikannya sesuai untuk penternakan berskala besar.
2.2 Menyediakan Habitat Semula Jadi
Tanah dasar kolam membolehkan pertumbuhan:
- plankton
- bakteria baik
- tumbuhan air
Ia membantu menyediakan sumber makanan tambahan kepada lobster.
2.3 Lebih Stabil Dari Segi Suhu
Tanah mempunyai kemampuan menyimpan haba.
Kelebihan:
- suhu air lebih stabil
- kurang tekanan kepada lobster
- sesuai untuk pembiakan
2.4 Sesuai Untuk Skala Komersial
Kolam tanah boleh dibina dalam saiz besar seperti:
- 500 meter persegi
- 1 ekar
- beberapa hektar
Sesuai untuk pengeluaran ribuan kilogram lobster.
3. Kekurangan Penternakan Dalam Kolam Tanah
Walaupun mempunyai banyak kelebihan, kolam tanah juga mempunyai cabaran.
3.1 Sukar Mengawal Kualiti Air
Masalah:
- ammonia
- lumpur
- perubahan pH
- air keruh
lebih sukar dikawal berbanding kolam simen.
3.2 Risiko Pemangsa Lebih Tinggi
Pemangsa termasuk:
- ikan liar
- ular
- burung
- katak
- biawak
3.3 Sukar Menangkap Lobster
Lobster boleh:
- bersembunyi dalam lumpur
- membuat lubang
- bergerak di kawasan dasar
Oleh itu kaedah tuaian perlu dirancang.
4. Pemilihan Lokasi Kolam Tanah
Lokasi adalah faktor utama kejayaan.
Kawasan sesuai mempunyai:
4.1 Sumber Air Bersih
Sumber air boleh daripada:
- telaga
- sungai bersih
- kolam tadahan
- air hujan terkawal
Elakkan kawasan berhampiran:
- kilang
- kawasan racun pertanian
- longkang tercemar
4.2 Jenis Tanah
Tanah terbaik:
Tanah liat
Kelebihan:
- mampu menahan air
- kurang kebocoran
Tanah kurang sesuai:
- pasir
- tanah berbatu
- tanah terlalu berpori
4.3 Kawasan Tidak Mudah Banjir
Kolam perlu mempunyai:
- benteng tinggi
- saliran keluar
- sistem kawalan limpahan
5. Rekabentuk Kolam Tanah Lobster Air Tawar
5.1 Saiz Kolam
Skala kecil:
100–500 meter persegi
Sesuai untuk:
- penternak baru
- percubaan
Skala sederhana:
500–5,000 meter persegi
Sesuai untuk:
- pengeluaran komersial kecil
Skala besar:
Lebih 1 hektar
Sesuai untuk:
- industri lobster
5.2 Kedalaman Kolam
Kedalaman sesuai:
- Minimum: 80 cm
- Ideal: 1–1.5 meter
Bahagian cetek:
30–50 cm
Bahagian dalam:
1–1.5 meter
Ini membantu lobster mencari kawasan sesuai mengikut suhu.
5.3 Bentuk Kolam
Bentuk terbaik:
- segi empat
- memanjang
Kelebihan:
- mudah pengurusan
- mudah menuai
- mudah memasang sistem air
5.4 Benteng Kolam
Benteng perlu kukuh.
Ciri:
- tinggi 50–100 cm daripada paras air
- tidak mudah runtuh
- tidak mudah ditembusi lobster
Lobster boleh menggali lubang, jadi benteng perlu dipadatkan.
6. Penyediaan Kolam Tanah Sebelum Ternakan
Langkah 1: Mengeringkan Kolam
Kolam perlu dikeringkan:
7–14 hari
Tujuan:
- membunuh organisma berbahaya
- mengurangkan penyakit
- mengeringkan lumpur berlebihan
Langkah 2: Membalikkan Tanah Dasar
Tanah digemburkan untuk:
- membuang gas beracun
- meningkatkan oksigen tanah
Langkah 3: Pengapuran
Gunakan kapur pertanian.
Tujuan:
- menaikkan pH tanah
- membunuh patogen
- meningkatkan mineral
Jumlah bergantung kepada keadaan tanah.
Langkah 4: Pembajaan Awal
Boleh menggunakan:
- baja organik
- kompos
Tujuan:
- menghasilkan plankton
- menyediakan makanan semula jadi
7. Sistem Air Dalam Kolam Tanah
A. Sistem Kolam Tradisional
Ciri:
- air masuk secara berkala
- pertukaran air manual
Kelebihan:
- kos rendah
Kekurangan:
- kawalan kurang tepat
B. Sistem Aliran Air Berterusan
Air sentiasa masuk dan keluar.
Kelebihan:
- oksigen tinggi
- kualiti air lebih stabil
Sesuai untuk:
- kepadatan tinggi
C. Sistem Semi Intensif
Gabungan:
- makanan tambahan
- kawalan air
- aerator
Ini adalah sistem yang paling biasa digunakan.
D. Sistem Intensif Kolam Tanah
Menggunakan:
- aerator
- pam air
- sistem bioflok tambahan
Tujuan:
- meningkatkan jumlah pengeluaran
8. Penyediaan Tempat Perlindungan Lobster
Lobster memerlukan tempat bersembunyi terutama semasa salin kulit.
Bahan yang boleh digunakan:
- paip PVC
- ranting kayu
- batu
- akar pokok
- struktur plastik
Tujuan:
- mengurangkan pergaduhan
- mengurangkan kanibalisme
9. Pemilihan Benih Lobster Air Tawar
Benih berkualiti mempunyai ciri:
Saiz sesuai:
3–7 cm
10. Kepadatan Ternakan Dalam Kolam Tanah
Kepadatan bergantung kepada sistem.
Sistem tradisional:
5–10 ekor/m²
Sistem semi intensif:
10–30 ekor/m²
Sistem intensif:
30–50 ekor/m²
Kepadatan terlalu tinggi menyebabkan:
- pertumbuhan lambat
- persaingan makanan
- kematian meningkat
11. Sistem Pemakanan Lobster Dalam Kolam Tanah
Lobster air tawar ialah haiwan omnivor.
Makanan semula jadi:
- plankton
- tumbuhan air
- organisma kecil
- cacing tanah
Makanan tambahan:
Pelet komersial
Protein:
28–35%
Sayuran:
- kangkung
- daun ubi
- sawi
- bayam
Protein tambahan:
- siput
- cacing
- ikan kecil
12. Jadual Pemberian Makanan
Pemberian makanan:
2 kali sehari
Waktu terbaik:
- pagi
- lewat petang
Jumlah:
3–5% berat badan lobster.
Pantau:
- sisa makanan
- bau air
- keadaan lobster
13. Pengurusan Kualiti Air Kolam Tanah
Parameter penting:
| Parameter | Nilai Sesuai |
|---|---|
| Suhu | 24–30°C |
| pH | 6.8–8.0 |
| Oksigen | >5 mg/L |
| Ammonia | <0.5 ppm |
| Nitrit | Rendah |
14. Pengurusan Molting
Semasa molting:
- lobster kehilangan kulit keras
- badan menjadi lembut
- mudah dimakan
Langkah kawalan:
- tambah tempat perlindungan
- pastikan mineral mencukupi
- kurangkan gangguan
15. Pembiakan Lobster Dalam Kolam Tanah
Kolam tanah sesuai untuk pembiakan semula jadi.
Nisbah:
1 jantan : 3–5 betina
Proses:
- Jantan mengawan dengan betina.
- Betina membawa telur di bawah ekor.
- Anak keluar selepas beberapa minggu.
- Anak dipindahkan atau dibiarkan membesar bergantung kepada sistem.
16. Pengurusan Anak Lobster
Anak lobster memerlukan:
- makanan halus
- perlindungan tambahan
- kepadatan rendah
Kadar hidup boleh meningkat dengan:
- pengasingan saiz
- kawalan pemangsa
- makanan berkualiti
17. Kawalan Penyakit Dan Masalah
Air keruh
Punca:
- tanah terlalu banyak terhakis
- lebihan makanan
Penyelesaian:
- kurangkan makanan
- tambah tumbuhan air
- tukar sebahagian air
Kematian selepas molting
Punca:
- kekurangan mineral
- kanibalisme
Penyelesaian:
- tambah kalsium
- tambah tempat berlindung
Lobster tidak membesar
Punca:
- makanan tidak cukup
- kepadatan tinggi
- air tidak sesuai
18. Kaedah Penuaian Lobster Dalam Kolam Tanah
1. Perangkap Makanan
Kaedah paling mudah.
Letakkan:
- umpan ikan
- makanan lobster
Kemudian gunakan perangkap.
2. Jaring
Gunakan:
- jaring tangan
- jaring tarik
3. Pengeringan Kolam
Untuk tuaian besar:
- kurangkan air
- kumpulkan lobster di kawasan rendah
19. Tempoh Pembesaran
Bergantung kepada spesies.
Redclaw:
6–10 bulan
Saiz pasaran:
80–150 gram
Yabby:
6–12 bulan
Marron:
12–18 bulan
20. Anggaran Pengeluaran Kolam Tanah
Contoh:
Kolam:
1,000 meter persegi
Kepadatan:
20 ekor/m²
Jumlah benih:
20,000 ekor
Kadar hidup:
70%
Hasil:
14,000 ekor
Berat purata:
100 gram
Jumlah:
1,400 kg lobster
Jika harga:
RM80–RM150/kg
Pendapatan kasar:
RM112,000–RM210,000 setiap pusingan
(Bergantung kepada kos makanan, benih, tenaga kerja dan pasaran.)
21. Kelebihan Penternakan Lobster Kolam Tanah
22. Kekurangan Penternakan Lobster Kolam Tanah
23. Kesimpulan
Penternakan lobster air tawar dalam kolam tanah merupakan sistem yang sesuai untuk pengusaha yang mempunyai kawasan luas dan ingin menghasilkan lobster secara komersial. Sistem ini lebih menjimatkan berbanding kolam simen kerana menggunakan persekitaran semula jadi, tetapi memerlukan kemahiran dalam pengurusan air, kawalan pemangsa dan penyelenggaraan kolam.
Bagi Malaysia yang mempunyai iklim tropika, Redclaw Crayfish (Cherax quadricarinatus) adalah pilihan paling sesuai kerana tahan lasak, cepat membesar dan mampu menyesuaikan diri dengan keadaan kolam tanah. Dengan pengurusan yang baik, kolam tanah boleh menjadi sistem penternakan lobster air tawar yang menguntungkan dan berpotensi dikembangkan sebagai industri akuakultur bernilai tinggi.
